meisje achter muur

Zorgeloos mezelf zijn

Ik had eens een gesprek met m’n therapeut over het schrijven van blogs, toen ik er net mee begonnen was. We hadden het over waarom ik ze schreef, met wie ik ze deelde en wat voor effect het had op mij en op anderen. Op dat moment deed ik het vooral omdat het me meer helderheid gaf over de onderwerpen waarover ik schreef. Het maakte dat ik me extra focuste op de verbanden tussen oorzaak en gevolg, alle losse aanknopingspunten bij elkaar bracht en daar een verhaal over kon vormen. Ook kon ik mijn creativiteit erin kwijt; bij elke blog probeerde ik mezelf uit te dagen en net andere woorden, uitdrukkingen en zinsopbouw te gebruiken. En zoals ik steun en herkenning haalde uit de blogs van anderen, hoopte ik dat mijn blogs ooit iets voor iemand anders zouden kunnen betekenen. 

Deze redenen gelden nog steeds, maar er is nog eentje bij gekomen. Ik merk dat het schrijven helpt om dingen een plekje te geven. Als ik iets opschrijf en deel met anderen, erken en accepteer ik het zelf ook meer; alsof ik aan de wereld laat zien dat dit een gedeelte van mij is en dat ik dat oké vind. Dit betekent niet dat ik niks aan deze delen wil doen. Ik bedoel er mee dat ik mezelf wil accepteren, terwijl ik tegelijkertijd verandering nastreef. Nou ben ik de laatste tijd bezig met een bepaald deel van mezelf dat ik lastig vind en waar ik het nooit met mensen over heb – des te meer reden om erover te schrijven. 

Het is lastig om de juiste woorden ervoor te vinden. Het is anders dan volledig depressief zijn, maar het lijkt ook anders dan de default stemming van – hopelijk – de meeste anderen. M’n therapeut legde een keer uit dat er verschillende niveau’s van stress zijn: waar de meeste mensen op niveau 0 of 1 zitten, zit ik vaak op niveau 2 en tijdens een paniekaanval schiet je naar niveau 3. Volgens mij is dit ook op somberheid toe te passen en zit ik constant op een hoger niveau van somberheid dan de meeste mensen, maar minder hoog dan mensen die de diagnose depressie krijgen. Sommige periodes is mijn stemming beter en kan ik zelfs uitgelaten zijn, maar op een gegeven moment sluipt het er weer in en voel ik me neerslachtig, moe en lijkt het leven zin- en uitzichtloos. Al jaren heb ik het gevoel alsof het effect van leuke dingen niet helemaal binnenkomt en voel ik een soort leegte op momenten waarop ik weet dat ik iets positiefs zou moeten voelen. Naast dat ik anticipeer op mogelijke narigheid, ben ik bezig met narigheid die al geweest is; alles lijkt bedekt met een grijs dekentje van sluimerend, afgedekt verdriet. 

Omdat ik graag wilde weten wat dit kon zijn, heb ik laatst met knikkende knieën het balletje dysthymie opgegooid bij m’n therapeut. Ik wilde niet mezelf diagnosticeren en was bang dat ik er volledig naast zou zitten, maar tot mijn verrassing vond hij het wel herkenbaar bij mij. Nu heb ik dus een nieuw labeltje, waar ik eigenlijk best blij mee ben. Er verandert niet veel aan het gevoel zelf of aan de behandeling, maar door het een naam te geven kan ik meer begrip voor mezelf opbrengen op de dagen dat ik me slecht voel. Gek genoeg geeft het ook hoop; het is geen ‘normaal’ gevoel, dus kunnen we er aan werken. Ik hoef me er niet bij neerleggen dat ik me zo voel.    

Voor een groot deel heeft het met mijn verantwoordelijkheidsgevoel te maken. Ik zie het leven als één grote to do-list: werk, therapie, huishouden, vrienden, familie, hobby’s – zelfs de leuke dingen zijn verbonden aan eisen en verwachtingen. Het haalt de lol van dingen af en maakt het leven zwaar. Dit soort verantwoordelijkheden houdt nooit op, het lijstje blijft op repeat staan in mijn hoofd en ik kan niks afvinken. Daarnaast voel ik me vaak onveilig, door het idee dat ik risico loop op falen, kritiek en eenzaamheid. Ik internaliseer veel: ik leg de schuld bij mezelf als iets mis gaat en wijt de dingen die goed gaan aan m’n omgeving. Ik vergelijk hoe ik ben met hoe ik zou willen zijn en hoe anderen zijn, wat me het idee geeft dat er iets mis is met hoe ik ben en dat ik daar iets aan zou moeten doen. 

Omdat ik meer van mezelf verwacht dan mogelijk is, gaat er gevoelsmatig ook veel mis en voel ik me dus vaak schuldig. Door nog meer m’n best te doen probeer ik hiermee om te gaan, maar het geeft uiteindelijk alleen maar schijnveiligheid. Ik laat me mezelf niet zijn omdat ik het idee heb dat dat niet goed genoeg is, waardoor het echte veiligheid in de weg staat: verbinding met anderen, acceptatie, begrip, steun. Al deze fijne dingen krijg ik net niet helemaal en daarmee houd ik mezelf eenzaam, onveilig en dus somber. Ik beschadig mezelf terwijl ik me probeer te beschermen.

Soms heb ik momenten dat ik me bevrijd voel van alles wat ik normaal gesproken als last meezeul. De laatste keer was vlak voor de coronacrisis, toen ik een week in het buitenland was voor mijn werk. Ik was daar alleen en voelde me voor niemand anders verantwoordelijk dan voor mezelf, en ik zou de mensen daar waarschijnlijk na die week nooit meer zien, dus er lag veel minder druk op m’n sociale contacten. Opeens maakten mogelijke fouten minder uit en had ik een het-boeit-me-allemaal-niet-houding, wat de week ontzettend leuk maakte. Ik kon eindelijk mezelf zijn. Toen ik thuis kwam, kwam het besef dat ik me thuis niet zo voel dan ook keihard binnen en was de somberheid in volle glorie terug. Ik had niets te verliezen gehad daar – en nu moet ik leren dat het thuis ook zo is. 

Extern gezien – werk, therapie, huishouden, vrienden, familie, hobby’s – gaat het namelijk al zoveel beter dan vroeger, wat het extra pijnlijk maakt dat ik er niet zorgeloos van kan genieten. Het is niet meer nodig om somber te zijn; de somberheid is een reactie op oude gevoelens en gaat dus over het verleden, niet over het heden. Natuurlijk is het niet zo simpel, maar het helpt wel als ik me eraan herinner. De somberheid mag er zijn, maar ik hoef er niet naar te luisteren en de gedachten niet voor waar aan te nemen. 

Het schrijven en delen van deze blog gaat totaal in tegen wat ik gewend ben te doen; ik wil anderen niet belasten en dit is bij uitstek een belastend onderwerp in mijn ogen. Daarmee is het een goeie oefening om me minder schuldig en verantwoordelijk te voelen. Ik mag om begrip, steun en acceptatie vragen, maar zoals ze zeggen: het begint bij jezelf. Ik wil het niet meer verstoppen voor anderen, maar ook niet meer voor mezelf. Er is niks mis met me, ik mag mezelf zijn – inclusief dit stukje van mij.