Vijf diepgewortelde overtuigingen die tegen ons kunnen werken

De maanlanding is in scène gezet, mensen en dinosaurussen bewoonden tegelijkertijd de aarde en Elvis Presley leeft nog: dit zijn slechts enkele van de vele omstreden denkbeelden die sommige mensen hebben en vurig kunnen verdedigen. We hebben daarnaast ook allemaal diepgewortelde overtuigingen over onszelf. Deze overtuigingen worden onderbouwd door levenslange persoonlijke ervaring.

Je kan denken “wat is het probleem met deze overtuigingen?” Het hoeft niet uit te maken, maar leerkrachten met valse overtuigingen kunnen mythen over het ontstaan van de aarde in stand houden, ouders en artsen kunnen er bezwaar tegen hebben om kinderen te vaccineren uit een ongerechtvaardigde angst voor autisme, en een uitspraak als “fake news” zorgt ervoor dat echte feiten in een “waarheid versus geloof” discussie verzand raken.

Dit probleem verergert wanneer we valse overtuigingen over onszelf hebben, omdat deze ons doel en gedrag bepalen. Als we geloven dat we slecht zijn in wiskunde zullen we niet starten aan een wetenschappelijke carrière, als we in de spiegel kijken en denken dat we een onaantrekkelijk persoon zien zullen we de uitnodiging voor een feestje afslaan, en als we een ongegronde mening hebben over bepaalde culturen of geslachten, vermijden of discrimineren we mensen.

Valse zelfbeelden en persoonlijke misvattingen kunnen er voor zorgen dat je je anders gedraagt in de wereld. Als je ontevreden bent over jezelf, kan dat leiden tot apathie, depressie of het gevoel alleen te zijn in een kamer vol mensen.

Dit zijn vijf denkbeelden die schade aan kunnen richten:

Succes wordt bepaald door hoe ik ben in vergelijking tot anderen

Er zijn verschillende manieren waarop mensen succes meten. We kunnen waar we nu staan vergelijken met onze eigen prestaties in het verleden, we kunnen onze prestaties vergelijken met objectieve doelen die we willen halen, of we kunnen onszelf meten aan andere mensen.

Als je jezelf vergelijkt met iemand die je als ‘beter’ ervaart, kun je bepaalde nieuwe vaardigheden ontwikkelen, maar het kan je ook afremmen als je eigenlijk in staat bent om verder te komen dan deze persoon. Als je jezelf vergelijkt met mensen die je als ‘slechter’ ervaart, voel je je beter over jezelf, maar wordt je niet uitgedaagd.

Vergelijken met anderen heeft meer te maken met het voorkomen van afgunst dan met persoonlijke groei. We kunnen succes beter niet op deze manier afmeten, omdat het kan dat we nooit bereiken wat we nou eigenlijk echt kunnen of willen.

Geluk is onbereikbaar

Veel mensen denken dat het niet uitmaakt wat ze doen, want geluk vinden is ongeveer net zo waarschijnlijk als het vinden van een eenhoorn. Maar geluk heeft te maken met het bereiken van haalbare doelen, en die vieren in plaats van meteen het volgende doel te stellen. Uit onderzoek blijkt dat één belangrijke reden waarom mensen niet gelukkig zijn, is dat ze ofwel over het verleden nadenken ofwel te veel op de toekomst focussen (Sobol-Kwapinska & Jankowski, 2016).

Daarnaast heeft geluk veel te maken met hoe je met tegenslagen omgaat, Of we het nu leuk vinden of niet, we zullen dierbaren verliezen, we kunnen ontslagen worden, en we kunnen last krijgen van lichamelijke en psychische tegenslagen. Mensen die het best herstellen van tegenslagen zijn degenen die de gebeurtenis aangrijpen om sterker en wijzer te worden. Dan draagt de tegenslag zelfs bij aan hun geluk.

Het allerbelangrijkste voor geluk is contact. Praat met andere mensen. Intieme connecties met andere mensen zijn cruciaal voor geluk, en uit onderzoek blijkt dat zelfs onze problemen bespreekbaar maken met complete vreemden, bijvoorbeeld op een site als dsmmeisjes, onze perceptie van tevredenheid aanzienlijk kan verbeteren (Sandstrom & Dunn, 2014).

Ik heb geen controle over mijn wereld

Er zijn veel dingen niet te controleren, maar denken dat je een zekere mate van controle kunt uitoefenen levert wel wat op. Ik heb een tijdje lesgegeven aan eerstejaarsstudenten. Wanneer er een deadline of tentamen was, ontving ik vaak e-mails met redenen waarom dingen niet volgens plan gingen. De e-mails gaan altijd over pech, een combinatie van factoren buiten de controle van de student (bijvoorbeeld: mijn hond at mijn computer, lader en schoolboek terwijl ik sliep), die leiden tot een ongewenst resultaat.

Natuurlijk leefde ik mee, maar wanneer de student de oorzaak buiten zichzelf legt, zoals “de vragen waren te moeilijk,” “de instructies waren niet duidelijk,” of “je bent de slechtste docent EVER,” ziet hij succes als iets dat voortkomt uit geluk of vermogen in plaats van inspanning.

Er zijn twee primaire standpunten die invloed hebben op hoe we omgaan met de wereld. We kunnen werken vanuit de overtuiging dat we kunnen veranderen en groeien als we persoonlijke inspanning leveren, of we kunnen geloven dat we overgeleverd zijn aan de genade van de wereld, niet in staat om ons lot te beïnvloeden.

Mensen die denken dat ze geen controle hebben kunnen onbewust hun inspanningen verkleinen omdat ze bang zijn voor mislukking. Mensen die denken dat ze controle hebben storten zich in nieuwe en uitdagende situaties. Ze durven te falen en ervan te leren.

Mijn talenten en vaardigheden zijn buitengewoon

Een onderzoek uit 2018 onder 2.821 Amerikanen met een hogere opleiding toonde aan dat 73 procent van de studenten denkt bovengemiddeld intelligent te zijn. Deze resultaten actualiseren de baanbrekende studie van 1999 naar het Dunning-Kruegereffect, dat mensen routinematig hun cognitieve vaardigheden overschatten en zich niet bewust zijn van de fouten die ze maken.

Uit een recente Gallup-enquête bleek dat maar 11 procent van de bedrijfsleiders het er mee eens zijn dat pas-afgestudeerden over de juiste vaardigheden en competenties beschikken om succesvol te zijn op de arbeidsmarkt, terwijl 96 procent van de universiteitsdocenten geloofde dat hun studenten hooggekwalificeerd zijn. Professor Stuart Rojstaczer onderzocht 50 jaar aan openbaar beschikbare universiteitsgegevens van de Duke universiteit en ontdekte dat een student twee keer zo vaak het hoogste cijfer krijgt dan 40 jaar geleden, niet omdat studenten slimmer worden, maar omdat vergelijkbare prestaties hoger worden gewaardeerd dan in het verleden.

Naast dat we denken te zijn voorbereid op een carrière waar we nog niet geschikt voor zijn, doet overmatig vertrouwen ons overkomen alsof we niet te corrigeren zijn, omdat we niet op de hoogte zijn van onze eigen fouten. Wanneer we ons in een professionele omgeving bevinden redeneren we dat we goed presteren en negeren we feedback. In plaats van naar verbetering te zoeken, kunnen mensen die te veel vertrouwen hebben in eigen kunnen hun leven lang op zoek gaan naar informatie die hun overtuigingen bevestigt, terwijl ze inconsistente informatie negeren of filteren.

Het ligt niet aan mij, maar aan mijn label

Mensen hebben een onverzadigbare behoefte om te zoeken naar de oorzaken van gebeurtenissen, uitkomsten en gedrag. Als er iets misgaat, willen we weten waarom, en wie verantwoordelijk was. Als er iets goed blijkt te zijn proberen we de redenen voor succes te begrijpen om het gewenste resultaat de volgende keer te herhalen. Mensen vinden het ook prettig om als dat mogelijk is zo weinig mogelijk na te denken (Stanovich, 2009). Waarom redeneren als je kunt generaliseren?

De neiging tot het zoeken naar oorzaken zonder te veel cognitieve inspanning zorgt er voor dat we mensen labelen naar specifieke kenmerken, eigenschappen of symptomen. Net als psychologen die een diagnostische code geven om een heleboel symptomen samen te vatten, diagnosticeren we onszelf en anderen voortdurend. We gebruiken allerlei labels om onze identiteit en het gedrag dat we tonen te rechtvaardigen, bijvoorbeeld door te denken of te zeggen: “Hij is introvert”, “Ik ben een alleenstaande ouder” of “Zij een narcist”.

Deze labeling kan om verschillende redenen een probleem zijn. Ten eerste bestaat er niet zoiets als een vaste identiteit. Ons gedrag verandert afhankelijk van de situatie, de betrokken personen en onze emoties, en andere factoren.

Ten tweede veronderstelt generaliseren dat alle mensen met hetzelfde label hetzelfde probleem hebben. Maar gelijke gedragingen kunnen voortkomen uit verschillende problemen, en er is een enorme variatie in het gedrag van mensen met dezelfde persoonlijkheidstrekken.

Ten derde leidt het etiket er soms toe dat de persoon handelt zoals hij denkt te horen handelen op basis van het label dat hem is toegekend. Mensen kunnen zo hun gebrek aan geluk of succes wijten aan een onrechtvaardige en oneerlijke samenleving, of aan hun persoonlijkheidsstoornis, of de stem in hun hoofd, in plaats van te beslissen over hun eigen gedrag en als dat nodig is te veranderen.

Help ik heb ze alle vijf!

Dat is niet zo raar, want al deze overtuigingen zijn menselijk. Maar gedrag kan worden veranderd, al is het soms een langzaam proces met vele valkuilen. Vergelijk waar je staat eens met je eerdere prestaties en streef naar succes door het beter te doen dan toen. Zoek wat je gelukkig maakt en geniet van het hier en nu,  maar wacht vooral ook een paar dagen voordat je weer aan iets nieuws begint. Realiseer je dat je je kans op succes kan veranderen door te geloven dat je er komt door te falen. Realiseer je dat je een unieke set van vaardigheden, talenten en mogelijkheden hebt, maar wees realistisch en objectief.

Denk er tot slot aan dat je een uniek individu bent, die andere eigenschappen heeft afhankelijk van de mensen, activiteiten, plaatsen en omstandigheden die je tegenkomt. In tegenstelling tot het etiket op een potje augurken of een blikje bonen verander je voortdurend. Durf te veranderen.

4 Comments

    1. Eva

      Ik kan nog veel meer opsommen, of minder, het blijft lastig om zo’n artikel te maken. Vond het wel eens leuk om een “top vijf”-artikel te maken, maar dan met wat meer wetenschappelijke achtergrond 😉

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

CommentLuv badge

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.