Onzichtbaar verlies

Verlies van een dierbare gaat niet altijd over de dood of letterlijk worden verlaten. Het kan ook gaan over iemand die je nog elke dag in levenden lijve ziet. Iemand die elke dag zorgt dat je goed te eten krijgt, je kleren wast en je bed opmaakt. Iemand die dichtbij je is en tegelijkertijd onbereikbaar ver weg.

Ik wil mensen ervan bewust maken dat ziekte van een ouder ook een vorm van verlies is, en tevens een onderbelichte risicofactor voor (onbedoelde!) emotionele verwaarlozing, met alle gevolgen van dien. Artikelen over emotionele verwaarlozing nemen ziekte van een ouder vrijwel nooit mee in hun rijtjes over risicofactoren en ik vind het hoog tijd om deze eraan toe te voegen.

Ziek

Ik ben tien jaar als ik op een ochtend de kamer in loop en onverwacht mijn opa en oma op een matras aantref. Voordat ik kan bedenken of deze vreemde situatie iets goeds of slechts betekent, komt papa bij me om te vertellen dat mama ziek is en in het ziekenhuis ligt. Ik besef meteen dat dit ernstig is en concludeer dat mama dood gaat. Ik klamp me huilend aan papa vast, druk mijn hoofd tegen zijn buik en roep dat als hij dood gaat, ik helemaal niemand meer heb.

Mama blijft gelukkig leven, maar als we haar in het ziekenhuis bezoeken wil ik het liefst meteen weer weg. Dit is mijn moeder niet. Er zitten allemaal snoeren en plakkers aan haar vast, haar gezicht is heel dik en ze praat zo raar. Mama maakt vreemde zinnen en vertelt verhalen waar wij niks van begrijpen. Ik vind het vervelend dat ze ons zo voor de gek houdt. Het ergste vind ik dat mama mij steeds ‘meisje’ noemt, in plaats van Ellen. Zo zal ze mij de komende tijd ook blijven noemen. Mama heeft blijkbaar van de ene op de andere dag besloten dat ik geen naam meer heb. Ik ben niemand meer.

Gebrek aan aandacht

Mama kan na een tijdje weer voor mij zorgen, maar toont geen interesse meer in mij. Als ik uit mezelf iets vertel, zie ik aan haar gezicht dat ze afwezig is en niet luistert. Er komt weinig tot geen reactie op wat ik zeg. Mama doet ook geen spelletjes meer met mij, leest geen verhaaltjes meer voor, gaat niet meer mee naar zwemtrainingen en wedstrijden, geeft geen complimenten meer als ik iets goed doe, reageert niet meer enthousiast als ik iets leuks meemaak, troost me niet meer als ik verdrietig ben en stelt me niet meer gerust als ik angstig ben.

Waarom zegt mama niet gewoon wat ik verkeerd heb gedaan? Ik ben helemaal in de war. Aan de buitenkant ziet ze eruit zoals ik haar ken, maar ik herken haar gedrag niet. Het is alsof mijn moeder niet meer bestaat, alsof iemand anders in haar lichaam zit. Ze maakt me boos. Ik reageer heel heftig op haar. Ik ben een wandelende bom die om de haverklap ontploft.

Papa zie ik weinig, want hij moet geld verdienen zodat wij alles krijgen wat nodig is. Meestal eet hij niet mee en zit ik zwijgend met mama aan tafel of alleen op de bank. Als papa thuis komt, warmt hij de restjes op en valt na het eten in slaap op de bank. Ik snap dat wel en omdat ik zo ben opgegroeid, komt het niet eens in me op om te verlangen naar zijn aandacht.

Geen aandacht vragen

Op een dag bedenk ik een geweldig plan. Het valt me op dat het stellen van een vraag de meeste kans geeft op een reactie van mijn moeder, dus ik stel de hele dag vragen over alles wat ik kan bedenken. Het werkt, maar ‘s avonds hoor ik mama tegen papa zeggen dat ik al de hele dag vervelend ben omdat ik alleen maar domme vragen stel. Deze afwijzing doet zó onbeschrijfelijk veel pijn, dat ik ter plekke besluit om nooit meer aandacht te vragen. Bij niemand.

Ik bouw een muur om me heen en maak mezelf onzichtbaar, zowel thuis als op school. Mijn gevoel schreeuwt om aandacht, maar mijn houding zegt: ‘ik heb niemand nodig en bemoei je niet met mij.’ Maar elke dag waarop wéér niemand mij ziet staan, waarop wéér niemand door mijn betonnen muur probeert te breken, waarop docenten mij wéér niet bij de les betrekken en het niet belangrijk lijken te vinden of ik mijn werk doe of überhaupt in de les verschijn, wordt mijn pijn een beetje groter.

Verloren

Omdat mama de hersenbloeding heeft overleefd, ziet niemand dat ik haar toch ben kwijtgeraakt. Iedereen ziet het levende lichaam wat er nog is, maar niemand ziet dat het opeens geen aandacht, warmte en bescherming meer biedt. Alles lijkt zijn gangetje te gaan. Iedereen ziet wat goed gaat, maar niemand ziet mijn eenzaamheid en verdriet. Niemand ziet dat ik het onmisbare verloren heb. Dat ik verloren bén. Verdwaald.

De enige bij wie ik steun en troost vind, is onze kat. Niets of niemand is belangrijker dan die kat. Hij is mijn grote liefde, mijn houvast, mijn alles. Als ik langer dan een paar uur van huis ben mis ik hem vreselijk en voel ik me intens verdrietig en alleen. Ik ben voortdurend bang dat hij dood gaat en klamp me obsessief aan het beestje vast. Op mijn vijftiende overlijdt hij. Het laatste beetje steun wat mij overeind hield, is weg.

Overleven

Nu ik mijn eigen vangnet moet zijn, ben ik voortdurend gespannen en angstig. Ik vermijd daardoor veel situaties, presteer onder mijn niveau, trek mezelf terug op mijn kamer, krijg steeds meer moeite met het aangaan en onderhouden van sociaal contact, probeer obsessief overal controle over te krijgen en grijp mezelf vast aan schadelijke overlevingsstrategieën.

Ik moet hard en sterk zijn en dat betekent voor mij onder andere dat ik lichaamssignalen moet negeren. Niet toegeven aan pijn, vermoeidheid en honger. Mijn lichaam blijft wonderbaarlijk goed functioneren, ondanks dat ik het niet de voeding, rust en zorg geef die het nodig heeft. Ik zie dat als een bewijs van mijn kracht. De kracht die ik nodig heb om te overleven.

Een aantal jaren later ben ik in staat om zelfstandig van anorexia af te komen, maar zoek vervolgens mijn uitvlucht in automutilatie en overmatig sporten om mijn chaos, angsten, woede, onrust en inmiddels ook depressieve klachten en persoonlijkheidsproblematiek te hanteren. De hulpverlening is er laat bij. Maar ik blijf vechten en volhouden, want ik ben hard en sterk.

Een ziekte deel je samen

Weet dat een ziekte meer mensen treft dan alleen de zieke zelf. Het heeft ook gevolgen voor naasten en dit kan voor hen ook zwaar zijn. Heb oog voor het hele gezin en signaleer problemen tijdig, zodat er kan worden ingegrepen vóórdat het uit de hand loopt. Ik wil dat mensen in een vergelijkbare situatie de opvang en steun kunnen krijgen die ik heb gemist.

8 Comments

  1. Wat super dat je hier aandacht voor vraagt! Ik denk/weet dat dit onzichtbaar en onbedoeld veel slachtoffers maakt. Slachtoffers die vaak niet kunnen bevatten of benoemen wat er speelt. Jouw verhaal geeft dit heel duidelijk weer.
    Liefs

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

CommentLuv badge

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.