overprikkeld persoon

Omgaan met prikkels en overprikkeling

Een middagje lekker op het terras

Ik zit op een terrasje in de stad met mijn moeder, een wirwar aan mensen om ons heen. Ik hoor ze praten en lachen, ik ruik de parfum en deodorant die ze dragen. Ik zie mensen voorbij lopen en hoor de tasjes die ze dragen tegen elkaar aan piepen. Ook hoor ik hoe hun voeten de grond raken.

Als ik om mij heen kijk, zie ik één groot palet aan kleuren. Ieder mens draagt andere kleuren kleding. De winkels zijn behangen met advertenties, gedrukt op felgekleurde posters. Op straat liggen hier en daar felgekleurde lege verpakkingen van lege producten, die mensen gewoon op straat gegooid hebben. De gebouwen om mij heen hebben allemaal andere vormen en kleuren.

Ik hoor de vogels, die gezellig in de bomen zitten te fluiten. Ook voel ik de zonnestralen op mijn huid en ik voel en hoor hoe de wind blaast. De terrasjes zitten vol en mensen zitten gezellig met elkaar te kletsen en te eten. Ik hoor het bestek dat ze gebruiken tegen elkaar aan tikken. Ik ruik de geur van verschillend etenswaar allemaal door elkaar heen en ik hoor hoe de mensen om mij heen op hun eten kauwen.

Welkom in een dagje terrassen in mijn wereld!

Prikkelverwerking

Kort gezegd zijn prikkels alles wat je waarneemt met je zintuigen. Dit zijn externe prikkels (alles wat je ziet, voelt, hoort, proeft en ruikt) en interne prikkels (gedachten en emoties). Uit onderzoek is gebleken dat wij 11 miljoen prikkels per seconde waarnemen. Deze informatie moet verwerkt worden in onze hersenen.

Het grootste deel van deze sensorische waarnemingen wordt gelukkig niet bewust waargenomen, zodat we niet overspoeld raken door die miljoenen niet belangrijke prikkels. Bij iemand zonder autisme worden deze dus gefilterd. Hoofd- en bijzaken worden gescheiden, waardoor onnuttige informatie buitengesloten wordt.

Doordat mensen zonder autisme van nature zo’n filter hebben, hebben zij minder moeite om informatie en prikkels te verwerken. Daardoor kunnen zij zich bijvoorbeeld makkelijker concentreren, raken minder snel moe van het ondernemen van activiteiten en zijn minder snel “geprikkeld”.

Waarom ben jij nou zo geprikkeld?

Dat alle geluiden, kleuren en geuren zo hard bij mij binnen komen, komt doordat ik autisme heb. Autisme wordt ook wel een prikkelverwerkingsstoornis genoemd. Al mijn hele leven komen prikkels ongefilterd bij mij binnen. Ik heb een dunner filter die de hoofd- en bijzaken dus moeilijker kan scheiden. Daardoor komt er te veel of incomplete informatie mijn hersens binnen. Daardoor heb ik meer tijd nodig om informatie te verwerken en hier betekenis aan te verlenen.

Pas sinds 2018 heb ik de diagnose autisme en kan ik plaatsen waardoor ik moeite heb met het verwerken van wat ik bijvoorbeeld zie en hoor. Een dagje terrassen is voor mij erg leuk en gezellig. Ik kan er dus ook echt van genieten om samen met familie of vrienden ergens een drankje te drinken, of een hapje te eten. Echter is het voor mij ook een vermoeiende onderneming en kan het soms veel stress opleveren.

De gevolgen van zo’n drukke activiteit is dat als ik thuis kom, ik vaak compleet ‘gesloopt’ ben. Ik ben er dan echt aan toe om rustig op de bank iets voor mijzelf te doen, of even een powernap te nemen. Ik heb dan tijd nodig om te verwerken wat ik heb meegemaakt in een dagdeel (in dit geval een middagje op het terras zitten). Het ondernemen van een activiteit kost mij dan ook veel energie en ik raak hier sneller door overbelast.

“Stel je niet zo aan”

… we zijn allemaal wel eens een beetje moe. Natuurlijk zijn mensen zonder autisme ook wel eens moe van een dagje leuke, of intensieve dingen doen. Echter is dit niet te vergelijken met de overprikkeling die kan ontstaan vanuit het autisme. Vaak wordt deze gebagatelliseerd, maar het is een symptoom dat serieus genomen moet worden.

Overprikkeling is namelijk een ernstige vorm van stress. Als deze gedurende een langere tijd opspeelt, dan kan dit het denken blokkeren en kunnen mensen last krijgen van huilbuien, intense vermoeidheid en fysieke klachten. Ook kan iemand geïrriteerd reageren en niet meer goed functioneren in het dagelijks leven. Het is dus ontzettend belangrijk om overprikkeling tijdig te signaleren, zodat de gevolgen van de overprikkeling voorkomen of beperkt kunnen worden.

Hoe kan je overprikkeling doseren en verminderen?

Overprikkeling zal gedurende de dag altijd ontstaan, maar er zijn wel manieren om prikkels te doseren en beperken. Persoonlijk vind ik het prettig om ‘schakelmomenten’ in te plannen. Dat zijn momenten dat ik bewust rust pak om de informatie, die ik gedurende een periode van de dag heb binnen gekregen, op mijn eigen manier te kunnen verwerken.

Op zulke momenten bevind ik mij graag in de natuur, knuffel ik mijn huisdieren, of luister ik mijn favoriete muziek. Ook vind ik het op zulke momenten fijn om mij op de bank in mijn zachte dekentje te nestelen en een warme kop thee te drinken. Als ik bijvoorbeeld naar een restaurant ga, dan loop ik regelmatig even naar het toilet, om even aan de drukte om mij heen te ontsnappen. Het is maar een klein schakelmomentje, maar wel belangrijk voor mij om zo de overprikkeling te beperken.

Ook tijdens bezoekjes aan vrienden of familie pak ik even mijn moment om prikkels te verwerken. Dit doe ik door bijvoorbeeld even buiten een luchtje te scheppen. Verder helpen meditatieoefeningen mij om met spanning, stress en overprikkeling om te gaan. Door mij te richten op mijn lichaam en ademhaling, lukt het om ongewenste lichamelijke gewaarwordingen, gedachten en overprikkeling gemakkelijker los te laten. Zo zijn er tal van manieren om overprikkeling binnen en buitenshuis te doseren en te verminderen.

Tips voor de omgeving

Het begint bij het hebben van kennis over wat overprikkeling inhoudt en hiervoor begrip te tonen. Wat voor iemand zonder autisme een leuke middag terrassen is, kan voor iemand met autisme een leuke, maar ook uitputtende onderneming zijn. Dit komt door alle prikkels die erg intensief binnen komen.

Ik zou je willen vragen om de wereld eens door een ‘autisme-bril’ te bekijken. Sta eens bewust stil bij alles wat je hoort, ziet en ruikt. Vaak beseffen we niet eens hoeveel prikkels er van buiten af op ons af komen. Door je te verplaatsen in de belevingswereld van iemand met autisme, kan het wellicht duidelijker worden wat voor impact al die sensorische waarnemingen hebben.

Als er bepaalde geuren, kleuren, onregelmatigheden, of bijvoorbeeld geluiden weggenomen kunnen worden omdat ze overprikkelend werken, dan zou het fijn zijn als je deze weg kan nemen. Een omgeving prikkelarmer maken kan namelijk een hele verademing zijn voor iemand met autisme. Verder is het erg prettig om iemand wat meer tijd te geven om informatie te verwerken en te zorgen dat er genoeg schakelmomenten zijn gedurende de dag.

Natuurlijk realiseer ik mij ook dat onze maatschappij hier niet volledig op is ingericht. Met deze blog wil ik dan ook niet pleiten voor een prikkelarmere maatschappij, of dat ieder mens zich maar aan mij en anderen met autisme moet aanpassen. Ik wil alleen de impact van het hebben van een prikkelverwerkingsstoornis overbrengen. Ook wil ik tips meegeven hoe je overprikkeling kan doseren en verminderen.

Hoe beweeg ik mij in onze maatschappij

Voor mij zal het altijd een uitdaging blijven om mij zo goed mogelijk te kunnen bewegen binnen onze drukke, hectische maatschappij. Gelukkig lukt het mij steeds beter om betekenis te geven aan de signalen die mijn lichaam afgeeft. Ik kan prikkels ontvangen, maar moet mijn hersenen daarna de tijd geven om de informatie te verwerken. Balans is hierin het sleutelwoord.

Ik kies er bewust voor om een dagje op het terras te zitten en dan aanvaard ik de prikkels. De activiteit levert mij namelijk meer energie op dan dat het mij kost, omdat het mij plezier geeft. Ik moet er alleen wel rekening mee houden dat ik na zo’n activiteit goed mijn rust pak om de binnengekregen informatie te verwerken. Op deze manier houd ik balans in het ontvangen en het verwerken van prikkels en kan ik goed blijven deelnemen aan onze prikkelrijke maatschappij.

Lees ook:

  • Overprikkeling voor dummies

    Als je dit leest zijn er waarschijnlijk een aantal vragen die op-ploppen in je hoofd. Wat bedoel ik met overprikkeling? Gaat het over het voorkomen ervan? Of over het ermee om gaan? Ik wil graag…

  • Ik heb autisme- wat betekent dat voor mij?

    Sam van Tistje.com plaatste dit lijstje op 11 december 2016 op zijn blog. Ik vond dat een perfect lijstje om mee te kunnen uitleggen wat het hebben van autisme voor invloed heeft op mijn leven, dus ik…

  • Ik wil een muurtje om mij heen…

    Om mij heen gonst de lucht van de prikkels, mensen zijn uitgelaten en actief, de lucht voelt zweterig, benauwd en  warm, de natuur leeft weer, het is lente. Ik loop buiten, ik heb het warm,…

8 reacties

  1. Wat een geweldige omschrijving van hoe prikkels binnen komen. Ik merk dat ik het heel lastig vind om dat aan anderen uit te leggen, ‘want stel je niet zo aan’ is dan toch bij veel mensen de eerste gedachte. Ik vind dat je het heel mooi hebt uitgelegd. Mooie term ook, schakelmomenten.
    Lees een van mijn persoonlijke blogs: De ideale wachtkamer

  2. Goed uitgelegd hoe overprikkeling werkt!
    Wat ik nog heel belangrijk vind om te vermelden is dat overprikkeling niet per se alleen bij autisme hoort. Mensen met depressie of burn-out kunnen er bijvoorbeeld ook enorm veel last van hebben (kan ik helaas beamen uit ervaring). Daarbij denk ik dat iedereen in meer of mindere mate prikkelgevoelig is (al is het bij autisme natuurlijk heel sterk). Ik herken mij bijvoorbeeld zelf in je beschrijving, ook al heb ik geen autisme. Het enige verschil is dat het bij mij iets is wat er soms is gedurende een periode (wel met dezelfde heftigheid als die jij beschrijft) maar wat ook in periodes minder heftig aanwezig kan zijn. Maar ik wil maar zeggen: het is een herkenbare blog, ook voor mij (zonder autisme).
    Lees een van mijn persoonlijke blogs: “De angst die je draagt, hoef je niet te verbergen”

    1. Wat fijn dat de blog herkenbaar voor jou is. Wel erg balen dat je er in perioden ook last van hebt. Natuurlijk kan elk mens overprikkeld raken en hebben mensen met depressie en burn-out hier ook vaak last van. Een mooie aanvulling van je! Het verschil zit ‘m inderdaad in het verschil van informatieverwerking tussen iemand met autisme en zonder autisme. Daardoor komen prikkels áltijd en overal hard binnen. Bedankt voor je mooie aanvulling!

  3. Mooi beschreven en deels herkenbaar.
    Alleen merk ik die overgevoeligheid meestal niet bij álle soorten prikkels, vaak alleen bij geluiden en bewegingen. En geluiden neem ik vaak niet afzonderlijk waar, dit ervaar ik dan meer als één grote geluidsbrij. En in mijn betere periodes werken mijn filters ook iets beter en houdt de geluidsbrij zich wat meer op de achtergrond. Toch merk ik (vooral achteraf) hoeveel energie die prikkels kosten. Ook ik heb dan tijd voor mezelf nodig om weer op te laden. Krijg ik die tijd niet, dan functioneer ik steeds slechter, word ik prikkelbaarder en uiteindelijk explodeer ik.
    (En of ik wel of geen autisme heb, daar zijn de meningen in de ggz over verdeeld. Ik vind van niet.)

    Als ik jouw verhaal zo lees, zal zo’n middagje op een terras voor jou nóg slopender zijn dan voor mij. Ik vind het al heftig om te leven met mijn eigen gevoeligheid en het lijkt me echt heel zwaar om dit in dezelfde mate te hebben als jij. Wel fijn om te horen dat je manieren hebt gevonden om hier goed mee om te gaan!

    1. Wat fijn dat je er herkenning in hebt kunnen vinden, maar wat lastig dat jij er ook hinder door ervaart. Je verhaal is heel herkenbaar. Tijdens betere perioden kan ik de prikkels ook beter handelen. En ik functioneer ook steeds slechter als ik niet weer even kan opladen! Gelukkig heb ik inderdaad goede manieren gevonden om met overprikkeling om te gaan en kan ik inmiddels ook echt wel genieten van een dagje terrassen. Ik moet alleen daarvoor en daarna niet nog meer prikkels opzoeken. Balans is denk ik het juiste woord :). Bedankt voor je lieve berichtje!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Ik toon graag een persoonlijke blog onder mijn reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Deze site plaatst cookies. Als je doorgaat met je bezoek aan dsmmeisjes.nl ga je akkoord met ons cookiebeleid.