“Verlamd van Angst” van Agnes van Minnen

Hier ben je:

Voorafgaand

Ik probeerde het advies van mijn psycholoog (het lezen van het boek van Agnes van Minnen) uit mijn hoofd te zetten, want ik weet dat Agnes van Minnen gelinkt is aan trauma, PTSS en seksueel misbruik, dus ik ging er vrijwel direct vanuit dat ik het niet wilde lezen. Toch liet het me onderweg naar huis niet los. Ik zocht het boek op en las de samenvatting op Bol.com:

Waarom heb ik niet geschreeuwd? Waarom heb ik me niet verzet? Waarom heb ik niemand iets verteld? Waarom deed ik wat de dader vroeg? Waarom ging ik keer op keer terug?

Veel vrouwen – en mannen – die slachtoffer zijn van seksueel misbruik kampen met deze vragen en durven zich uit schaamte niet uit te spreken, zelfs niet tegenover vrienden of hulpverleners. In het taboedoorbrekende boek Verlamd van angst wordt precies uitgelegd welke instinctieve overlevingsreacties (zoals verlammen, vluchten, vechten of vermijden) in werking treden tijdens en na seksueel misbruik. Het begrijpen van deze overlevingsreacties, die wel degelijk een functie hebben, betekent vaak een grote opluchting voor slachtoffers en helpt bij de verwerking. Op deze manier kan de cirkel van misbruik worden doorbroken en neemt de kans op herhaling af. Een toegankelijk boek met uitleg, tips, mythen die worden ontkracht en voorbeeldverhalen.

Agnes van Minnen is klinisch psycholoog en expert op het gebied van PTSS, trauma en angst en heeft honderden slachtoffers van seksueel misbruik behandeld. Ze is als hoogleraar verbonden aan de Radboud Universiteit.

Ik moest eerlijk bekennen dat de “waarom-vragen” met regelmaat door mijn hoofd spookten. Tegelijkertijd dacht ik “Ja leuk hoor, uitleg over dat vechten, vluchten, vermijden en verlammen, maar dát weet ik nou toch allemaal wel? Mijn situatie is tóch anders.” Ik besloot het ondanks mijn tegenstrijdige gedachten toch te bestellen.

Het boek

Het boek is verdeeld in twee delen, namelijk; Overlevingsreacties tijdens seksueel misbruik en Herstellen na seksueel misbruik. Opvallend is dat Agnes van Minnen alle onderwerpen met de letter ‘v’ heeft geschreven. Dus naast het vechten, vluchten, verlammen en vermijden, wordt er bijvoorbeeld ook gesproken over voorkomen, vrede bewaren, verzwijgen, verwerken en victim blaming.

Tussen alle kopjes door, worden er verschillende mythes beschreven en ontkracht met feiten. Zo wordt de mythe; “Je bepaalt zelf hoe je reageert tijdens seksueel geweld. Je probeert altijd de verkrachting te voorkomen” ontkracht met “Je reacties vinden meestal automatisch en reflexmatig plaats. Je lichaam doet dat vanzelf, het is een oerinstinct. Natuurlijk wil je een verkrachting graag voorkomen, maar je primaire reacties zijn gericht op overleven.”

Ik had verwacht dat de mythes die in het boek benoemd zouden worden, voornamelijk voorbeelden waren van (voor)oordelen van mensen die zoiets dergelijks niet hebben meegemaakt, maar toch bleken er ook mythes in het boek te staan, die ik als slachtoffer altijd heb aangenomen als de waarheid.

In het boek vind je veel kopjes over onderzoeken die zijn gedaan. Je kunt er eigenlijk niet meer omheen. Het laat je keiharde feiten en cijfers zien, waaronder dat maar 16% van de 92 verkrachtte vrouwen die meededen aan een onderzoek ‘gevaar’ voelden voorafgaand aan een verkrachting.

Een onderzoek waar ik zelf veel herkenning in vond, was het onderzoek naar pressiemiddelen van daders. Agnes van Minnen heeft een lijst opgesteld van veel gebruikte manieren waarop een dader een slachtoffer kan laten doen wat hij/zij wil. Heftig om te lezen, maar ook enorm fijn om te zien dat ik niet de enige ben waarbij het gegaan is zoals het is gegaan. Ik durf je bijna te garanderen dat óók jij manieren in die lijst kunt vinden, die jouw dader heeft gebruikt om jou te laten doen wat je niet wilde. Je bent echt, écht niet alleen.

En als je nog twijfelt aan de feitelijke opsommingen die Agnes van Minnen heeft beschreven gebaseerd op onderzoek, vind je in het boek fictieve casussen, gebaseerd op de verhalen die zij als behandelaar van slachtoffers heeft gehoord. Na een verhaal van een slachtoffer (waarin beschreven wordt wat er gebeurde, en hoe hij/zij reageerde) staat een uitleg over waarom het slachtoffer op de beschreven manier heeft gereageerd. Het is fijn (en naar natuurlijk) om een verhaal te lezen dat lijkt op dat van jezelf, of te lezen over een reactie zoals de jouwe. Zo wordt je opnieuw op het hart gedrukt; Je bent niet de enige! De uitleg vertelt je wat het nut was van jouw reactie en waarom dat op dat moment het beste was wat je had kunnen doen.

Naar aanleiding van die casussen wordt telkens een andere overlevingsreactie beschreven en uitgelegd. Dat heeft me persoonlijk veel nieuwe informatie opgeleverd. Het zijn er veel meer dan ik in eerste instantie dacht. Zoals ‘vrede bewaren’, het aardig doen tegen de dader en het doen wat iemand wil, blijkt een overlevingsmechanisme te zijn. Een ware opluchting om dat zwart op wit te zien staan. Ik weet zeker dat jij ook dingen tegen zal komen, waaruit blijkt dat wat je hebt gedaan (en waar je je mogelijk voor schaamt), een overlevingsreactie is geweest.

In het tweede deel van het boek, waarover het vooral gaat over de verwerking van seksueel misbruik, vind je uitleg over verschillende coping mechanismes (manieren om met seksueel misbruik om te gaan), zoals vermijding, verbittering of vijandigheid. Ook deze manieren worden in het boek weer aangevuld met fictieve casussen, gebaseerd op daadwerkelijke ervaringsverhalen.

In dit deel van het boek is er tevens aandacht voor het leven ná seksueel misbruik. Over de omgeving die geneigd is de schuld van het misbruik in de schoenen van het slachtoffer te schuiven, over PTSS en over de behandeling ervan. Daarnaast beschrijft Agnes van Minnen tips over hoe je zelf het beste om kunt gaan met PTSS, het ‘verstoorde gevaargevoel’ (waar veel slachtoffers van seksueel misbruik last van hebben), maar ook met bijvoorbeeld seksualiteit. Tevens omschrijft ze waar je terecht kunt voor anonieme en/of professionele hulp. Ik denk dat het hele helpende tips kunnen zijn voor als je al aardig op weg bent met de verwerking van je trauma’s, of volledig van PTSS bent ‘herstelt’.

Naast de tips die in het boek staan voor slachtoffers zelf, geeft Agnes van Minnen ook tips aan naasten. Zo omschrijft ze bijvoorbeeld hoe naasten hun vragen het beste kunnen formuleren, om bewuste of onbewuste ‘victim blaming’ (het slachtoffer de schuld geven) te voorkomen.

Mijn ervaring met het boek

Het idee “ik weet alles al over overlevingsreacties” bleek absoluut onwaar te zijn. Het tegenovergestelde bleek juist voor mij van toepassing, namelijk “God, wat wist ik nog weinig!” Ik heb echt ontzettend veel antwoorden gekregen op vragen, waar ik al jaren mijn hoofd over heb gebroken. Vragen die mij slapeloze nachten hebben bezorgd en ervoor zorgden dat ik mezelf niet anders kon zien dan schuldig.

Ben ik nu af van mijn schaamte en schuldgevoelens? Nee, dat niet. Uiteindelijk blijft het gevoel van schaamte en schuld helaas aanwezig en kan het lezen van een boek dat niet allemaal ineens van tafel gooien. Toch heeft het me echt geholpen om feitelijk te kunnen zien dat alles wat ik heb gedaan ‘normaal’ is (gezien de omstandigheden) en me geholpen heeft om te overleven.

Het heeft me veel herkenning gegeven en me laten inzien dat het veelvoorkomend is en ik niet de enige ben. Ik denk dat ik mezelf (na het lezen van dit boek) daadwerkelijk iets minder schaam en ietsjes minder stom vind. Het voelt alsof er een slotje is opengebroken. Misschien wel van het kistje waar mijn stem in verborgen ligt.

Ik gun jou daarom dat jij dit boek gaat lezen. Wie weet helpt het je ook een slotje open te breken, je minder alleen of schuldig te voelen, en/of nieuwe inzichten te krijgen. Mocht je snel getriggerd zijn, adviseer ik je om dit niet alléén te lezen, maar samen met iemand die je vertrouwt of een hulpverlener. Het kan ook nog eens heel leerzaam zijn voor de mensen die dichtbij je staan, al begrijp ik het dat dat ook eng en kwetsbaar kan voelen. Als je het alleen gaat lezen, doe het dan op jouw tempo in een omgeving die voor jou fijn en veilig voelt.

Je kunt het boek online bestellen voor € 22,95 bij Bol.com of Boompsychologie.nl. De e-book versie kun je aanschaffen voor € 13,95, of je kunt het lenen in de bibliotheek.