Echo en narcissus

Narcisme en echoïsme – waarom het goed is om een beetje narcistisch te zijn

Google op narcisme en je zult honderdduizenden zoekresultaten vinden. Het tegenovergestelde van narcisme, “echoïsme,” (niet te verwarren met egoïsme) is relatief nieuw.

Echoïsme is een term die Dr. Craig Malkin in zijn boek Rethinking Narcissism (2015) heeft geïntroduceerd naar aanleiding van zijn onderzoek, waarin hij het spectrum beschrijft van volledige opofferingsgezindheid en onbaatzuchtigheid aan de ene kant tot volledige arrogantie en grootsheid aan de andere kant.

Narcisme in dit artikel

Narcisme is in de psychiatrie een menselijke eigenschap, dus als ik het over narcisme heb gaat het over de eigenschap, als ik het over een narcist heb gaat het over iemand die hoog scoort op die eigenschap. Op de narcistische persoonlijkheidsstoornis ga ik niet in, dat is iets waar alleen een psychiater iets over kan zeggen. De honderdduizenden zoekresultaten in Google zullen wat anders vertellen, maar het narcisme-spectrum van Malkin gaat er niet van uit dat het goed is om géén narcist te zijn. Het is niet eens goed om in balans te zijn en in het midden te zitten. Een gezond zelfbeeld bevindt zich namelijk aan de narcistische kant van het midden.

Denk aan narcisme als een alomtegenwoordige universele menselijke neiging, de drang om ons op de een of andere manier te onderscheiden van de rest van de 7 miljard mensen op de planeet. Gezond narcisme kan zo simpel zijn als het verlangen om ons speciaal te voelen voor iemand van wie we houden.

Idealiter denken we als mens dat we net wat specialer zijn dan anderen, waardoor we geen last hebben van een laag zelfbeeld en genoeg ruimte hebben om warm en liefdevol naar anderen te zijn.

Narcissus en Echo: de mythe

Narcissus was een knappe jongeman die leefde voor de jacht. Velen werden verliefd op hem. Zijn moeder had van de ziener Tiresias de voorspelling gekregen dat hij zou blijven leven als hij zichzelf maar niet kende. Narcissus wilde echter niets van liefde weten en wees iedereen af. Enkel de jacht interesseerde hem.

Op een dag zag de mooie nimf Echo Narcissus tijdens een jacht in de bergen. Ze werd meteen verliefd en volgde hem waar hij ook ging. Echo kon echter vanwege een eerdere straf niet meer zelf het woord nemen, maar alleen anderen napraten. Daarom wachtte ze tot Narcissus eerst zou spreken. Op een dag werd Narcissus gescheiden van zijn gezellen en hij hoorde iets in zijn buurt. Hij vroeg “Is daar iemand aanwezig?” en Echo antwoordde met “Aanwezig”. Narcissus keek in het rond maar zag niemand, waarop hij de stem vroeg om zich te vertonen. Echo antwoordde met dezelfde woorden, waarop hij vroeg waarom de stem hem negeerde. De nimf herhaalde zijn vraag, waarop de jongeman voorstelde: “Laten we samenkomen!”. Wederom herhaalde de nimf met heel haar hart hetzelfde, naar hem toe rennend. Op dat moment trok Narcissus zich echter terug, roepend dat ze van hem weg moest blijven.

Echo werd helemaal verscheurd door deze belediging. Narcissus verliet haar en de nimf trok zich in schaamte terug in de bossen. Vanaf die dag leefde ze in grotten. Geleidelijk aan vervaagde ze van verdriet tot haar fysieke vorm verdwenen was en enkel haar stem nog overbleef. Met haar stem is ze nog steeds klaar om op elk moment te antwoorden. Tijdens een wandeling in de bergen is Echo nooit veraf, altijd klaar om het laatste woord te hebben.

Met Narcissus ging het niet veel beter. Dit was niet de eerste keer dat hij zo wreed een aanbidder wegjoeg. Zo was er op een dag een maagd die hem tevergeefs probeerde te verleiden. In een gebed aan de goden vroeg ze om Narcissus ook eens te laten voelen hoe het was om iemand lief te hebben die je liefde niet beantwoordt. Volgens sommige bronnen was het een wraakgodin, volgens anderen was het Aphrodite zelf die haar gebed beantwoordde en haar wens in vervulling deed gaan.

Zo kwam Narcissus op een dag aan bij een heilige vijver, waarvan het water kristalhelder was, waar de herders nooit langskwamen met hun kuddes, waar geen berggeit of ander dier zich vertoonde. Zelfs bladeren en takken van de bomen durfden er niet in te vallen. Overal rondom groeide het gras mooier dan elders en de rotsen beschutten het tegen de zonnestralen. Moe van het jagen besloot Narcissus om daar even tot rust te komen en zijn dorst te lessen met het water. Toen hij zich voorover boog zag hij zijn weerspiegeling in het wateroppervlak, maar hij dacht dat het een mooie geest was die in de vijver leefde.

Zo bleef hij daar zitten, in bewondering starend naar deze verschijning. Hij werd verliefd op zichzelf.

Hij bracht zijn lippen naar het water in een poging om de verschijning te kussen, hij stak zijn armen uit om het beeld te omhelzen. Het beeld vluchtte weg maar kwam terug toen het water weer kalm was en trok opnieuw zijn aandacht. Hij kon zichzelf er niet meer toe brengen om van het water weg te kijken, hij dacht niet meer aan eten en drinken, of aan rust. Hij probeerde ermee te spreken, maar kreeg geen antwoord. Hij begon te huilen maar zijn tranen verstoorden het beeld, waarop hij begon te schreeuwen en vroeg of de verschijning wilde stoppen met hem steeds te verlaten. Zo ging het een hele tijd verder, en Narcissus takelde af. Hij verloor zijn kleur, zijn levenskracht en zijn schoonheid. Echo bleef echter dicht bij hem en bleef zijn verdrietige kreten herhalen.

Uiteindelijk kwijnde Narcissus helemaal weg en stierf. De nimfen rouwden om hem, vooral de waternimfen, en bereidden zijn lijkverbranding voor, maar het lichaam was nergens te vinden. Het enige wat van hem overbleef was een bloem (volgens sommigen was dit door toedoen van Aphrodite, die hem uit medelijden toch nog liet voortleven, zij het als bloem), geel van binnen, en omringd met witte blaadjes, die nu nog steeds herinnert aan Narcissus. Narcissus zou zelfs, eenmaal aangekomen in de Onderwereld, in de rivier de Styx nog naar zijn spiegelbeeld hebben gekeken.

Malkin’s theorie

De grandioze, zelfopgeblazen en empathieloze Narcissus, staat aan het ene eind van Malkin’s spectrum. Ongezond narcisme omschrijft hij als het moment dat mensen verslaafd zijn aan zich speciaal voelen. Wanneer mensen, in plaats van zich te richten op liefde en relaties, in plaats van zich open te stellen voor iemand die dicht bij hen staat en te zeggen: “Ik ben bang, ik ben verdrietig, ik ben eenzaam,”  afhankelijk zijn geworden van zich speciaal te voelen.

De krachteloze, stemloze Echo staat aan de andere kant van het spectrum. De echoïsten missen het gezonde narcisme dat nodig is om in zichzelf te geloven. Ze zijn vaak angstig en depressief. Ze zijn bang om een last te zijn. Ze bekritiseren zichzelf omdat ze te hulpbehoevend zijn. Ze geven zichzelf de schuld voor problemen die misgaan in relaties.

Wat is Echoïsme?

Echoïsten zijn bang om een last te worden, voelen zich onzeker onder aandacht, vooral lof, en zijn het eens met uitspraken als: “als mensen mij mijn voorkeur vragen, weet ik het antwoord vaak niet”.  Net als hun mythische naamgenoot worstelen echoïsten met hun eigen stem. 

Echoïsme is een eigenschap die de wetenschappers Malkin en collega’s meten met een vragenlijst. Zoals alle eigenschappen bestaat het in meer of mindere mate bij iedereen. Mensen die bovengemiddeld scoren op echoïsme kwalificeren als echoïsten, en hun kenmerkende eigenschap is hun absolute angst om op welke manier dan ook over te komen alsof ze zichzelf als speciaal zien.

Kan echoïsme bestaan zonder narcisme?

Echoïsme bestaat volgens Malkin ongeacht met wie mensen hun tijd doorbrengen. Maar mensen die hoog scoren op echoïsme worden vaak aangetrokken tot mensen die hoog scoren op narcisme, juist omdat ze zo bang zijn om anderen te belasten of “behoeftig” te lijken. Iemand die graag alle ruimte inneemt, zoals narcisten dat vaak doen, is voor hen een verademing. Wanneer iemand die hoog scoort op narcisme hen misbruikt, geven echoïsten zichzelf vaak de schuld (“ik verwacht te veel”; “ik ben te gevoelig”; “ik had niet terug moeten gaan”). Niemand verdient het om misbruikt te worden, of ze nu in een relatie blijven of niet, want misbruik is voor 100 procent de verantwoordelijkheid van de dader. Maar echoïsten kunnen zichzelf schade toebrengen door lang te blijven in verkeerde relaties, omdat ze zich verantwoordelijk voelen voor hun mishandeling.

Zijn sommige mensen meer geneigd om extreme echoïsten te worden?

Echoïsten lijken geboren te worden met meer emotionele gevoeligheid dan anderen – ze voelen diep – en wanneer dat temperament wordt blootgesteld aan een ouder die hen beschaamd of straft omdat ze behoeften hebben, zijn ze geneigd om hoog echoïstisch op te groeien. Ze zijn niet alleen bang om te zeggen wat ze nodig hebben of willen, ze weten niet eens wat dat is. Dit is typerend voor extreme echoïstisten – ze zijn zo bang dat uiten van hun behoeften hun liefde kost, dat ze het contact met hun eigen verlangens verliezen.

Zijn echoïsten niet gewoon passieve mensen?

Echoïsten worden niet bepaald door passiviteit. Mildere echoïsten zijn heel actief in het nastreven van wat anderen nodig hebben. Denk aan de vriend die er graag voor je is, met aandacht naar je luistert, maar waarvan je na gesprekken maar weinig kennis van hun innerlijke leven hebt. Dat is geen toeval. Echoïsten kunnen geweldige luisteraars zijn, maar ze kunnen zich moeilijk open te stellen voor anderen, want hun angst om een last te worden blokkeert vaak hun vermogen om te delen.

Zijn echoïsten niet gewoon introverte mensen?

Introversie is matig gecorreleerd met echoïsme, maar niet alle echoïsten zijn introvert, dus dat is niet hun overkoepelende kenmerk. Er zijn veel introverte mensen die rustige en reflectieve leiders zijn, en die soms zelfs van de spotlight genieten. En de echoïsten bleken juist de meest hartelijke mensen, wat niet correspondeert met introversie.

Wat zijn de typische problemen van extreem echoïsme?

Echoïsten voelen zich nooit of zelden speciaal en ze lijden eronder. Voor veel mensen kan dat verrassend zijn. Het is makkelijk om te klagen over iemand die alle aandacht naar zich toetrekt, maar het is alsof we mensen die voor lof of hulp terugdeinzen gewoon accepteren als bescheiden of onafhankelijk. Uit het onderzoek van Malkin blijkt dat het gevoel een beetje speciaal te zijn mensen helpt om om te kunnen gaan met falen, groots kan laten dromen en misschien zelfs helpen langer te leven. De afwezigheid van een beetje narcisme kan dus een groot probleem zijn. 

Als kind had Malkin moeite om zijn prestaties te vieren. Hij zei dat de test makkelijk was, de leraar hem leuk vond, dat het niet aan zijn eigen prestatie lag. Maar als iemand hem pijn deed gaf ik hij zichzelf er de schuld van. Dat is ongezond echoïsme.

Is echoïsme een stoornis?

Echoïsme is een eigenschap, geen stoornis. Je kunt het het best beschouwen als een overlevingsstrategie: “Als ik veilig en geliefd wil zijn, moet ik ervoor zorgen dat ik zo weinig mogelijk van mensen vraag (en zoveel mogelijk geef). Echoïsten leren als ze opgroeien dat ze zich niet tot andere mensen kunnen wenden als ze verdrietig, bang of eenzaam zijn en er niet op kunnen vertrouwen dat die mensen hen troosten. Dus verbergen ze hun behoeften, in de hoop dat ze geaccepteerd en bemind zullen worden omdat ze zo weinig eisen.

Worden echoïsten wel eens boos?

Echoïsten zijn gewoon mensen. Ze willen vooral voorkomen dat ze zich tot last voelen. Dus ze kunnen zeker boos worden, bijvoorbeeld als je ze op hun verjaardag een surprisefeestje geeft, of langskomt als ze ziek zijn. Sommige echoïsten zijn zo bang tot last te zijn dat ze zich isoleren van anderen en extreem onafhankelijk zijn.

Wat voor soort opvoeding leidt tot echoïsme?

Een ouder die in tranen of woede uitbarst als je iets doet wat hem of haar niet bevalt, kan leiden tot echoïsme. Wanneer temperamentvolle kinderen worden gestraft omdat ze speciale aandacht willen, zijn ze geneigd om echoïsten te worden. Meestal zijn het narcistische ouders die hun kinderen in deze richting duwen. 

Maar ook echoïstische ouders kunnen de angst doorgeven, door slecht te reageren als hun kind speciale aandacht vraagt, zoals bijzondere kleren willen, een iphone, dromen van een held zijn of beroemd worden, om meer vragen in plaats van timide zijn. Deze kinderen groeien dan op met een schaamte voor hun natuurlijke trots, hun gezonde narcisme

De relatie tussen een narcist en een echoïst

Mensen die hoog scoren op echoïsme voelen zich vaak aangetrokken tot mensen die hoog scoren op narcisme. En andersom: narcisten zijn extreem blij om alle ruimte in te nemen die een echoïst laat liggen. Dat betekent niet dat die relaties altijd gedoemd zijn te mislukken, maar het kan alleen werken als beide partners bereid zijn om van de relatie te leren.

In gezonde relaties kunnen we onze behoeften uiten, delen wanneer we ons eenzaam voelen, vragen om troost wanneer dat nodig is, en vertellen wat ons dwars zit zonder ons zorgen te maken dat we een last zijn. In gezonde relaties kunnen we er zeker van zijn dat we er mogen zijn, ook als we die dag niet speciaal zijn maar gewoon. We kunnen leren dat we niet altijd hoeven te stralen.

Wanneer we ‘verkeerd’ zitten in het narcisme/echoïsme-spectrum, hebben we een verstoord zelfbeeld, dat voortkomt uit een verstoorde hechting. Het probleem zit hem in verkeerde relaties uit het verleden. De oplossing ligt daarom juist in gezonde relaties aangaan, of de relatie die je hebt gezond maken.

Test jezelf

Denk je dat je een echoïst bent? Of maak je je zorgen of je niet te veel ongezond narcisme hebt?
Doe de Malkin-test

Over dit artikel
Narcisme en echoïsme -  waarom het goed is om een beetje narcistisch te zijn
Titel
Narcisme en echoïsme - waarom het goed is om een beetje narcistisch te zijn
Beschrijving
Mensen die hoog scoren op echoïsme worden vaak aangetrokken tot mensen die hoog scoren op narcisme en andersom. Over de relatie tussen narcisme en echoisme.
Schrijver
Verschenen op
dsmmeisjes
Logo