Diathese stress model

Diathese-stress model (Kwetsbaarheid-stressmodel)

Het diathese-stress model, kwetsbaarheids-stressmodel of kwetsbaarheidsmodel, stelt dat als de combinatie van de aanleg en de stress een drempelwaarde overschrijdt, de persoon een stoornis zal ontwikkelen. Het model gaat ervan uit dat het individu enerzijds een kwetsbaarheid (in het Engels vulnerability of diathesis) in zich draagt, wat de aanleg is voor de stoornis, en dat anderzijds omgevingsfactoren (stressbronnen) een rol spelen.

De term diathese is afgeleid van de Griekse term (διάθεσις) voor een predispositie, of gevoeligheid. Een diathese kan de vorm aannemen van genetische, psychologische, biologische of situationele factoren. Er bestaat een grote verscheidenheid aan verschillen in de kwetsbaarheid van individuen voor de ontwikkeling van een stoornis.

Het gebruik van de term diathese in de geneeskunde en in het specialisme van de psychiatrie dateert uit de jaren 1800; het diathese-stressmodel werd echter niet geïntroduceerd en gebruikt om de ontwikkeling van de psychopathologie te beschrijven totdat het werd toegepast om schizofrenie te verklaren, in de jaren 1960 door Paul Meehl. Het diathese-stress model wordt gebruikt in vele gebieden van de psychologie en specifiek voor het bestuderen van de ontwikkeling van de psychopathologie.

Diathese-stress modellen  helpen bepalen wie een stoornis zal ontwikkelen en wie niet. In de context van depressie kan het diathese-stress model bijvoorbeeld helpen verklaren waarom persoon A depressief wordt en persoon B niet, zelfs niet wanneer hij aan dezelfde stressoren wordt blootgesteld. Meer recentelijk is het diathese-stressmodel gebruikt om uit te leggen waarom sommige mensen meer risico lopen op het ontwikkelen van een stoornis dan anderen.

Zo zijn bijvoorbeeld kinderen met een familiale voorgeschiedenis van depressie over het algemeen kwetsbaarder voor het ontwikkelen van een depressieve stoornis. Een kind met een familiale voorgeschiedenis van depressie en dat is blootgesteld aan een bepaalde stressfactor, zoals uitsluiting of afwijzing door zijn of haar leeftijdsgenoten, zal volgens het model eerder een depressie ontwikkelen dan een kind met een familiale voorgeschiedenis van depressie dat een voor het overige positief sociaal netwerk van leeftijdsgenoten heeft. Het diathese-stress-model heeft ook een nuttige rol gespeeld bij het verklaren van andere ontwikkelingsproblemen.

Beschermende factoren, zoals positieve sociale netwerken of een hoog gevoel van eigenwaarde, kunnen de effecten van stressoren tegengaan en de effecten van een stoornis voorkomen of beperken. Veel psychische stoornissen hebben momenten van kwetsbaarheid.

Diathese
De term diathese staat voor kwetsbaarheid, de aanleg. Een kwetsbaarheid maakt het min of meer waarschijnlijk dat een individu zal bezwijken voor de ontwikkeling van psychopathologie als er een bepaalde stressfactor optreedt. Diathesen worden beschouwd als inherent aan het individu en worden doorgaans beschouwd als stabiel, maar niet onveranderlijk, gedurende de hele levensduur. Ze worden ook vaak als latent (slapend) beschouwd, omdat ze moeilijk te herkennen zijn tenzij ze door stressoren worden uitgelokt.

Onder diathesen worden genetische, biologische, fysiologische, cognitieve en persoonlijkheidsgerelateerde factoren verstaan. Sommige voorbeelden van diathesen omvatten genetische factoren, zoals afwijkingen in sommige genen of variaties in meerdere genen die op elkaar inwerken om de kwetsbaarheid te vergroten. Andere diathesen omvatten vroege levenservaringen zoals het verlies van een ouder, of hoog neuroticisme. Diathesen kunnen ook geconceptualiseerd worden als situationele factoren, zoals een lage socio-economische status of het hebben van een ouder met depressie.

Stress
Stress kan worden opgevat als een levensgebeurtenis die het evenwicht in iemands leven verstoort. Een persoon kan kwetsbaar zijn om depressief te worden, maar zal geen depressie ontwikkelen tenzij hij of zij wordt blootgesteld aan een specifieke stress, die een depressieve stoornis kan veroorzaken. Stressoren kunnen de vorm aannemen van een concrete gebeurtenis, zoals een echtscheiding van de ouders of een overlijden in het gezin, of kunnen meer chronische factoren zijn, zoals het hebben van een langdurige ziekte, of aanhoudende echtelijke problemen. Ook meer dagelijkse beslommeringen zoals deadlines voor schoolopdrachten kunnen stressoren zijn.

Het is bekend dat stress een belangrijke rol speelt bij het begrijpen van de ontwikkeling van psychopathologie bij individuen. Psychologen hebben echter ook vastgesteld dat niet alle individuen die gestresst zijn, of stressvolle gebeurtenissen in het leven doormaken, een psychologische stoornis ontwikkelen. Om dit te begrijpen, onderzochten theoretici en onderzoekers andere factoren die de ontwikkeling van een stoornis beïnvloeden en stelden voor dat sommige individuen onder stress een stoornis ontwikkelen en anderen niet. Als zodanig zijn sommige individuen kwetsbaarder dan anderen om een stoornis te ontwikkelen zodra stress is geïntroduceerd. Dit leidde tot de formulering van het diathese-stressmodel.

Beschermende factoren
Beschermende factoren zijn geen inherent onderdeel van het diathese-stress model, maar zijn van belang bij het overwegen van de interactie tussen diathesen en stress. Beschermende factoren kunnen de effecten van grote stressoren verzachten of een buffer bieden tegen de effecten van grote stressoren door een individu te voorzien van aanpasbare ontwikkelingsmogelijkheden om met stress om te gaan. Voorbeelden van beschermende factoren zijn een positieve ouder-kind hechtingrelatie, een netwerk van leeftijdsgenoten, en individuele sociale en emotionele competentie.

Kwetsbare momenten
Er wordt aangenomen dat er op verschillende momenten in het leven kwetsbaarheidsmomenten bestaan voor het ontwikkelen van specifieke psychopathologieën. En er zijn verschillende diathesen en stressoren betrokken bij verschillende aandoeningen.

Zo zijn ernstige of traumatische levensproblemen betrokken bij de ontwikkeling van depressie. Stressvolle gebeurtenissen kunnen ook de manische fase van de bipolaire stoornis in gang zetten en stressvolle gebeurtenissen kunnen dan herstel en terugval voorkomen. Het hebben van een genetische aanleg om verslaafd te raken en later deel te nemen aan drankfeesten op de universiteit kunnen in samenspel werken aan de ontwikkeling van alcoholisme. Een familiegeschiedenis van schizofrenie in combinatie met de stressor van een disfunctioneel gezin verhoogt het risico op het ontwikkelen van schizofrenie.

Over dit artikel
Diathese-stress model (Kwetsbaarheid-stressmodel)
Titel
Diathese-stress model (Kwetsbaarheid-stressmodel)
Beschrijving
Het diathese-stressmodel stelt dat als de combinatie van de aanleg en de stress een drempelwaarde overschrijdt, de persoon een stoornis zal ontwikkelen.
Schrijver
Verschenen op
dsmmeisjes
Logo

Gerelateerde artikelen: